Economy :: Current Affairs

मानवी भांडवल निर्देशांक – २०१८

12 ऑक्टोबर 2018 रोजी जागतिक बँकेनी प्रसिद्ध केलेला मानवी भांडवल निर्देशांकाच्या (Human Capital Index -HCI) यादीत भारत 115 व्या क्रमांकावर आहे.

सदर यादीत सिंगापूरने पहिल्या क्रमांकावर असून त्यापाठोपाठ दक्षिण कोरिया, जपान, हाँगकाँग आणि फिनलँड या देशांचा क्रमांक लागला आहे.

काही महत्वाच्या बाबी –

जागतिक लोकसंख्येच्या केवळ 8% लोक उत्पादनक्षम आहेत. उत्तर अमेरिका आणि युरोप या सारख्या प्रगत अर्थव्यवस्थांचे बहुतांश 0.75 पेक्षा जास्त HCI मूल्य आहे, तर दक्षिण आशिया आणि उप-सहारा आफ्रिका येथे HCI मूल्य सर्वात कमी आहेत.

2009 सालापूर्वीच्या माहितीच्या आधारे, भारतासाठी HCI मूल्य 0.44 (म्हणजेच 44% उत्पादनक्षम) इतका अंदाजित केला गेला आहे. भारतात HCI महिलांसाठी पुरुषांपेक्षा थोडा चांगला आहे.

भारतात जन्मलेल्या 100 मुलांपैकी 96 वयाच्या 5 वर्षानंतरही जगतात. भारतात वयाच्या चौथ्या वर्षी शाळेत दाखल झालेली मुले वयाच्या 18 व्या वर्षापर्यंत शाळेत 10.2 वर्षे शिक्षण घेण्याची अपेक्षा करू शकतात.

प्रौढांच्या जीवन दराच्या बाबतीत, भारतात 15 वर्ष वय असलेले 83% लोक वयाची 60 वर्ष पूर्ण करत आहेत तर भारतात 100 पैकी 38 लहान मुलांची खुंटीत वाढ आहे.

मानवी भांडवल निर्देशांक –

हा निर्देशांक जागतिक बँकेच्या ‘वर्ल्ड डेवलपमेंट रीपोर्ट 2019: द चेंजिंग नेचर ऑफ वर्क’ या शीर्षकाखालील अहवालाचा एक भाग आहे.

हा निर्देशांक लहान मुलांचे मृत्यूचे प्रमाण, आरोग्य आणि शिक्षण या आधारावर 157 देशांचे सर्व्हेक्षण करून तयार करण्यात आला आहे.

जागतिक बँकेच्या मानवी भांडवल निर्देशांकाचा हा पहिलाच अहवाल आहे.


मानवी विकास निर्देशांक (HDI) संयुक्त राष्ट्रसंघ विकास कार्यक्रम (UNDP) कडून तयार केला जातो. या निर्देशांकाचे महत्वाचे तीन घटक पुढीलप्रमाणे आहेत –

१) 5 वर्षाखालील मृत्यूदरानुसार बचावलेले जीव

२) गुणवत्तापूर्ण शिक्षणासह शाळांमधील अपेक्षित काळ

३) आरोग्यविषयक पर्यावरण (प्रौढ जिवित दर आणि 5 वर्षाखालील मुलांच्या खुंटीत वाढीचा दर)


 

वैश्विक उपासमार निर्देशांक 2018

21% Indian children are under-weight: Global Hunger Index

वैश्विक उपासमार निर्देशांक 2018 (Global Hunger Index -GHI) नुसार असे लक्षात आले आहे की, पाच वर्षाखालील प्रत्येक 5 भारतीय लहान मुलांपैकी कमीतकमी एकाचे वजन त्याच्या ऊंचीच्या मानाने अत्यंत कमी आहे.

119 देशांसाठीच्या या निर्देशांकाच्या यादीत भारत 103 या क्रमांकावर आहे. गेल्या वर्षीच्या तुलनेत भारताच्या क्रमवारीत तीन स्थानांची घसरण झाली आहे. तसॆच भारतातली उपासमार संबंधी पातळी “गंभीर” म्हणून वर्गीकृत करण्यात आली आहे.

भारतात कुपोषित लोकांची संख्या 2000 सालच्या 18.2% वरून 2018 साली 14.8% इतकी कमी झाली आहे. तर बाल मृत्युदर निम्मा म्हणजेच 9.2% वरून 4.3% पर्यंत कमी झाला आहे आणि खुंटीत वाढ असलेल्या लोकसंख्येचे प्रमाण 54.2% वरून 38.4% वर आले आहे.

सन 2013 ते सन 2017 या काळातल्या माहितीच्या आधारावर हा निर्देशांक तयार करण्यात आला आहे. त्यासाठी पुढील चार निर्देशक विचारात घेण्यात आले आहेत –

१) कुपोषण (पाच वर्षांखालील मुलांसंबंधित)

२) कमी वजन (उंचीप्रमाणे कमी वजन)

३) खुंटीत वाढ (वयाप्रमाणे कमी ऊंची)

४) बाल मृत्युदर

दक्षिण सुदानमध्ये लहान मुलांमध्ये कुपोषणाचे प्रमाण 28% इतके सर्वाधिक आहे.

 

error: